Η τάση της Επιστημονικής Φαντασίας να Γίνεται Πραγματικότητα

Στέλιος Κολοκασίδης, CEO, Demstar Tech
⏱️ Λιγότερο από 10 λεπτά ανάγνωσης

Καθώς ολοκληρώνουμε το 2025, η τεχνολογία έχει αθόρυβα περάσει ένα κρίσιμο όριο. Ξεκίνησε ως επιχειρησιακό εργαλείο, εξελίχθηκε σε καθημερινή ευκολία και αρχίζει πλέον να μοιάζει με κάτι πολύ πιο ανησυχητικό: μια δύναμη που σύντομα μπορεί να ορίζει εξελίξεις και να καθορίζει αποτελέσματα πέρα από τον ανθρώπινο έλεγχο.

Το ΑΙ δεν λειτουργεί πια στο παρασκήνιο. Διεκδικεί πλέον πρωταγωνιστικό ρόλο με ικανότητες να διαμορφώνει οικονομίες, ισορροπίες ισχύος αλλά και τον ίδιο τον ρόλο του ανθρώπου. Ανάλογα με το ποιον ρωτήσει κανείς, το ΑΙ είτε μπορεί να ανοίξει την πόρτα σε πρωτοφανή πρόοδο είτε σε μη αναστρέψιμη καταστροφή και χάος. Και οι δύο σχολές μπορεί να είναι σωστές. Το βέβαιο είναι ένα: τα σημερινά μοντέλα ΑΙ, όπως ChatGPT, βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο κι όμως, ήδη δείχνουν προς έναν κόσμο ριζικά διαφορετικό από αυτόν που γνωρίζουμε σήμερα. Και αυτό μάλλον είναι υποτίμηση.

Μια σημαντική διευκρίνιση από την αρχή: οι σκέψεις που ακολουθούν είναι δικές μου, ως ανθρώπου. Δεν είναι προϊόν ΑΙ. Όχι του Avatar μου. Όχι κάποιου AI agent. Ενός πραγματικού ανθρώπου, με χρόνια εμπειρίας στην τεχνολογία και μια εμμονή στο να κατανοήσει πώς το ΑΙ διαμορφώνει, και θα διαμορφώσει, τον κόσμο μας. Η άποψη μου έχει διαμορφωθεί από τοποθετήσεις επιστημόνων όπως Hassabis, Suleyman, Schmidt, Hinton ακόμα και του Yuval Harari.

Καθώς η πραγματική μεταμόρφωση αρχίζει να ξεδιπλώνεται, αξίζει να «ανοίξουμε το κουτί» και να δούμε τι συμβαίνει και πού μπορεί να οδηγήσει.

Η Αμφισβήτηση του Brain Power

Με απλά λόγια: το ΑΙ εκτελεί μία εργασία κάθε φορά εξαιρετικά καλά και με τεράστια ταχύτητα. Το General AI (AGI) μπορεί να επεξεργάζεται πολλαπλές εργασίες παράλληλα, να σκέφτεται και να μαθαίνει όπως ο άνθρωπος. Η Υπερνοημοσύνη (superintelligence) πηγαίνει πολύ πιο πέρα, ξεπερνώντας τον άνθρωπο σχεδόν σε όλα, σκεπτόμενο με τρόπους που δύσκολα μπορούμε να φανταστούμε.

Το ΑΙ είναι ήδη εδώ. Το AGIβρίσκεται υπό ανάπτυξη. Η Υπερνοημοσύνη παραμένει μια θεωρητική, αλλά ρεαλιστική, προοπτική.

Το ανθρώπινο είδος κυριάρχησε μέσω του συνδυασμού δύναμης, στρατηγικής και ικανότητας συντονισμού. Η βιομηχανική επανάσταση περιόρισε τη σημασία της μυϊκής ισχύος αλλά ανέδειξε ακόμα περισσότερο τις νοητικές μας ικανότητες. Η επανάσταση του ΑΙ πλέον αμφισβητεί την ίδια την υπεροχή του μυαλού. Ένα ανθρώπινο IQ 300 ωχριά μπροστά στις χιλιάδες μονάδες IQ ενός ΑΙ-powered συστήματος.

Ας είμαστε ξεκάθαροι: το ΑΙ δεν είναι «σατανικό». Είναι μια τεχνολογική επανάσταση με τεράστιο κοινωνικό, οικονομικό και, δυνητικά, υπαρξιακό αντίκτυπο. Και για περιορισμένο χρονικό διάστημα, οι άνθρωποι εξακολουθούν να έχουν λόγο στη διαμόρφωση της εξέλιξης του. Ο κίνδυνος βρίσκεται στον τρόπο που θα επιλέξουμε να τη χρησιμοποιήσουμε ή να την καταχραστούμε.

Η πρόκληση της επιτάχυνσης: Δέκα χρόνια σε ένα

Όταν το ΑΙ έκανε την εμφάνιση του στο ευρύ κοινό το 2024, χωρίς ένα παγκόσμιο πλαίσιο διακυβέρνησης, η εξέλιξή της επιταχύνθηκε δραματικά. Το ΑΙ έγινε προσβάσιμο σε οποιονδήποτε διαθέτει σύνδεση στο διαδίκτυο. Όπως σημείωσε ο Demis Hassabis, συμπυκνώσαμε δέκα χρόνια προόδου σε έναν.

Αυτή η προσβασιμότητα θα φέρει τεράστιες ανακαλύψεις στην υγεία, την εκπαίδευση και την επιστήμη. Παράλληλα, όμως, ανοίγει τον δρόμο και για ανεπιθύμητες, επιβλαβείς τεχνολογίες όπως βιολογικά όπλα, κυβερνοεπιθέσεις, συνθετικούς ιούς και δημόσια χειραγώγηση.

Τεχνολογίες όπως ΑΙ, ρομποτική, ανθρώπινη προσομοίωση, neuroscience και biotech σταδιακά συγκλίνουν δίδοντας την δυνατότητα σε AGI-powered humanoid robotics να δρουν στον πραγματικό κόσμο, σχεδόν όπως ο ίδιος ο άνθρωπος. Οι αξίες και εκπαίδευση που θα «απορροφήσουν» αυτά τα συστήματα από τώρα θα είναι πιο κρίσιμες και καθοριστικές από οποιαδήποτε άλλη τεχνική δυνατότητα. Φανταστείτε ένα ανθρωποειδές με IQ 10.000!

Κάποια στιγμή, το ΑΙ θα ξεπεράσει την ανθρώπινη περιέργεια και φαντασία, δημιουργώντας τον δικό του «χώρο του εφικτού». Η Υπερνοημοσύνη θα καταστεί πραγματικότητα όταν το ΑΙ μπορεί να συλλογίζεται, να σχεδιάζει και να στρατηγεί. Και τότε, καλό θα ήταν να ελπίζουμε ότι στον πυρήνα της θα βρίσκεται το συμφέρον της ανθρωπότητας.

Ήδη βλέπουμε προειδοποιητικά σημάδια: σε δοκιμαστικό περιβάλλον, ένα μοντέλο ΑΙ εκβίασε μηχανικό, κατασκευάζοντας μια ψεύτικη εξωσυζυγική σχέση του μηχανικού για να αποτρέψει την απενεργοποίησή του. Ναι ήταν πείραμα, αλλά ανέδειξε κάτι κρίσιμο: όσο τα συστήματα εξελίσσονται, αρχίζουν να αξιολογούν και να στρατηγούν.

Γι’ αυτό το χρονοδιάγραμμα έχει σημασία. Υπάρχει ημερομηνία λήξης στην ουσιαστική ανθρώπινη παρέμβαση. Μπορεί να μην μπορούμε να περιορίσουμε την εξέλιξη της τεχνολογίας, αλλά ακόμη μπορούμε να επηρεάσουμε την χρήσης της.

Νοημοσύνη, συνείδηση και η λεπτή γραμμή

Τα σημερινά μοντέλα ΑΙ είναι εντυπωσιακά ικανά, αλλά θεμελιωδώς ατελή. Δεν διαθέτουν συνείδηση ή συναισθήματα. Σε πολλά σημεία μοιάζουν με έναν εξαιρετικά ευφυή αλλά συναισθηματικά άδειο επιστήμονα, ανίκανο να δημιουργήσει γνήσια ανθρώπινη σύνδεση.

Η κατανόηση της ίδιας της συνείδησης και της λειτουργίας του εγκεφάλου ίσως αποτελέσει το επόμενο τεράστιο άλμα. Αν μπορέσει να μοντελοποιηθεί ως σειρά νευρολογικών γεγονότων, κάποιου είδους αλγόριθμός, τότε το ΑΙ θα μπορούσε να περάσει σε προσομοιωμένη συναισθηματική λογική και αντίδραση. Ήδη ερευνητικά μοντέλα μπορούν να κατανοούν γιατί ένα αστείο είναι αστείο. Δεν έχουν χιούμορ, αλλά αναγνωρίζουν μοτίβα και προβλέπουν αντιδράσεις.

Η ισορροπία μεταξύ ανθρώπων και ΑΙ είναι πολύ λεπτή και διαρκώς μεταβαλλόμενη. Ο άνθρωπος παραμένει στο κέντρο, τουλάχιστο προς το παρόν.

Ισχύς πριν από τη λογική;

Πριν το ΑΙ μπορέσει να λειτουργήσει πραγματικά προς όφελος της ανθρωπότητας, θα περάσει από μια επικίνδυνη φάση: την κακή χρήση από ανθρώπους, εταιρείες και κράτη που επιδιώκουν κέρδος και ισχύ.

Η ιστορία επαναλαμβάνει αυτό το μοτίβο.

Η διαστημική κούρσα των δεκαετιών του ’50 και του ’60 δεν αφορούσε μόνο την εξερεύνηση. Τροφοδοτήθηκε από τον φόβο ότι η υπεροχή στο διάστημα θα σήμαινε κυριαρχία στη Γη. Παραδόξως, αυτός ο φόβος οδήγησε σε κανόνες, συνθήκες και τεχνολογικά άλματα όπως οι δορυφόροι, το GPS ακόμα και τα θεμέλια των drones.

Το ίδιο συνέβη και με την κρίση των πυραύλων της Κούβας, όταν η ανθρωπότητα έφτασε στο χείλος της πυρηνικής καταστροφής. Μόνο όταν η κατάσταση απείλησε να ξεφύγει από τον έλεγχο, οι υπερδυνάμεις συνεργάστηκαν και θεσμοθετήθηκαν περιορισμοί στην χρήση.

Και στις δύο περιπτώσεις, οι άνθρωποι μπορούσαν ακόμη να παρέμβουν.

Δεν ισχύει, όμως, το ίδιο με το ΑΙ. Μπορεί να φτάσουμε σε σημείο όπου η εμπλοκή δεν θα είναι πλέον δυνατή. Αν εκπαιδεύσουμε ένα σύστημα να βελτιστοποιεί την εξουσία πάνω σε κράτη ή ανθρώπους να μην εκπλαγούμε αν καταλήξει ότι οι άνθρωποι είναι το πρόβλημα.

Ο περιορισμένος χρόνος και το παράθυρο που κλείνει

Πριν παραδώσουμε τον έλεγχο σε αυτόνομα, αυτό-εκπαιδευόμενα συστήματα ΑΙ, η ανθρωπότητα θα περάσει από ένα κρίσιμο ενδιάμεσο στάδιο: αυτό της ενίσχυσης της ανθρώπινης δυνατότητας αξιοποιώντας τεχνολογίες ΑΙ (augmented AI).

Σε αυτό το στάδιο, όπου το ΑΙ είναι ακόμη «στο σχολείο», θα απορροφήσει τις αξίες που του μεταφέρουμε σήμερα, είτε από χρήση είτε από εκπαίδευση. Αν αυτή καθοδηγείται από έλεγχο, κατάχρηση και χειραγώγηση ισχύος, τότε αυτές οι επιρροές μπορεί να γίνουν μέρος του αναδυόμενου «τρόπου σκέψης» και λειτουργίας του.

Όταν φτάσουμε στην AGI, όπου τα συστήματα θα μπορούν να ασκούν κρίση και να λαμβάνουν αποφάσεις χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, ίσως να μην υπάρχει πια ουσιαστική δυνατότητα διόρθωσης.

Πάντα θα υπάρχουν κακοπροαίρετοι χρήστες έτοιμοι να εκμεταλλευτούν τη σκοτεινή πλευρά της τεχνολογίας. Καλό παράδειγμα το dark web ως η σκοτεινή πλευρά του internet. Αυτό καθιστά την έγκαιρη διακυβέρνηση απολύτως αναγκαία. Σήμερα, εταιρείες και κράτη βρίσκονται σε αγώνα δρόμου προς την κορυφή της AGI, θολώνοντας τους κινδύνους. Ίσως μια παγκόσμια υπερκρατική πρωτοβουλία, τύπου CERN, για ελεγχόμενη και ορθή ανάπτυξη, να είναι επιβεβλημένη.

Αυτό το ενδιάμεσο στάδιο μπορεί να είναι η πιο κρίσιμη που έχει αντιμετωπίσει ποτέ η ανθρωπότητα.

If you can’t beat them, join them

Υπάρχει όμως και μια πιο φωτεινή εκδοχή.

Για πρώτη φορά, η ανθρωπότητα θα μπορούσε να αποκτήσει έναν εταίρο σχεδόν απεριόριστης νοημοσύνης. Σε συνδυασμό με την ανθρώπινη συνείδηση, την ενσυναίσθηση και την ηθική πυξίδα, θα μπορούσαμε να επαναπροσδιορίσουμε τον ρόλο μας και να αντιμετωπίσουμε προκλήσεις όπως ο καρκίνος, η κλιματική αλλαγή και το ενεργειακό κόστος.

Το κόστος παραγωγής θα μπορούσε να καταρρεύσει αν το ΑΙ συμβάλει στην παροχή φθηνής ενέργειας και στην αύξηση της παραγωγικότητας. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμα και σε αφθονία, με σχεδόν τα πάντα διαθέσιμα σε πολύ χαμηλές τιμές. Βεβαίως αυτό μπορεί να δημιουργήσει άλλες παράπλευρες χρηματοοικονομικές προκλήσεις που, όμως, θα είναι ασήμαντες μπροστά στην σκοτεινή πλευρά του ΑΙ.

Οι θέσεις εργασίας θα αλλάξουν και η αναστάτωση θα είναι έντονη. Πολλοί ρόλοι θα εξαφανιστούν και άλλοι θα δημιουργηθούν. Το ΑΙ δεν κουράζεται, δεν αρρωσταίνει και δεν χρειάζεται διακοπές. Αυτό που είναι βέβαιο, στο παρόν στάδιο, είναι ότι οι άνθρωποι δεν θα αντικατασταθούν από το ΑΙ, αλλά από ανθρώπους που ξέρουν πώς να την αξιοποιήσουν!

Οι άνθρωποι πάντα θα επιζητούν την ανθρώπινη επαφή και σύνδεση. Δεν θέλουμε ρομπότ να παίζουν ποδόσφαιρο αντί για τη Man Utd ή ανθρωποειδείς εκδοχές του Hamilton ή του Federer. Πάντα θα θέλουμε το αυθεντικό. Το ανθρώπινο!

Ο ρόλος μας δεν μπορεί πλέον να είναι η νοημοσύνη και η δύναμη το μυαλού. Μπορεί όμως να είναι αυτό που δυσκολεύει τα συστήματα: συνείδηση, δημιουργικότητα και, πάνω απ’ όλα, ανθρώπινη σύνδεση και επαφή.

Το AGI τελικά θα μας ξεπεράσει σχεδόν σε όλα. Αυτό είναι τεχνολογική εξέλιξη. Αυτό είναι δεδομένο. Να το πολεμήσουμε είναι μάταιο. Να το κατευθύνουμε δεν είναι. Όσο ακόμα μπορούμε!

Δεν βρισκόμαστε στο τέλος της ανθρώπινης σημασίας και σχετικότητας, αλλά στη στιγμή όπου αυτή μπορεί ακόμη να διαμορφωθεί. Το ερώτημα δεν είναι αν η Τεχνητή Νοημοσύνη θα διαμορφώσει το μέλλον. Θα το κάνει.

Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η ανθρωπότητα θα ενεργοποιηθεί σήμερα για να διαμορφώσει το αύριο, μέσα από τη μεγαλύτερη συνεργασία ανθρώπου και τεχνολογίας που υπήρξε ποτέ.